Milyon Dolarlık Antik Vazonun Kaçakçılık Hikayesi
New York’ta bulunan Metropolitan Sanat Müzesi’nin (MET) 1972 yılının Eylül ayında antik Yunan dönemine ait bir vazoyu 1,2 milyon dolara satın alması, sanat dünyasında büyük yankı uyandırdı. Günümüz değerinde yaklaşık 9,6 milyon dolara karşılık gelen ve Milattan Önce 515 yılı civarında üretilen bu nadide eser, çömlek sanatçısı Euphronios’un imzasını taşıyordu. Müze yönetimi, bu alımla sanat tarihinin yeniden yazılacağını iddia etse de kısa süre sonra eserin yasa dışı kazılarla elde edildiği ve Amerika Birleşik Devletleri’ne kaçak yollarla sokulduğu iddiaları gündeme bomba gibi düştü.
Yapılan araştırmalar sonucunda, tarihi vazonun izi İtalya’nın Cerveteri kenti yakınlarındaki antik mezarlara kadar sürüldü. Eserin profesyonel mezar soyguncuları tarafından gün yüzüne çıkarıldığı ve kaçakçılar, koleksiyonerler ile büyük müzelerden oluşan küresel bir şebeke aracılığıyla el değiştirdiği tespit edildi. Uzmanlar, tarihi eser ticaretinin yarattığı tahribata dikkat çekerek, eserlerin ülkeden kolay çıkarılabilmesi amacıyla bilinçli olarak parçalara ayrıldığını belirtiyor. Kaçak kazıların önüne geçmek amacıyla İtalya'da özel polis ekipleri kurulsa da geniş mezarlık alanlarının denetlenmesi oldukça güç bir hal alıyor.
Sadece Avrupa'da değil, Güney Amerika'da da benzer yağmalama yöntemlerinin kullanıldığı ve kaçakçıların metal tespit eden gelişmiş cihazlarla kazılar yaptığı biliniyor. Antik altınların ağırlıklarına göre basit formüllerle fiyatlandırıldığı bu yasa dışı sektör, ülkelerin koruyucu yasalarına rağmen varlığını sürdürüyor. MET bünyesindeki ünlü vazonun da kaçakçılık davasından hüküm giyen Giacomo Medici’nin ağından geçtiği saptanmış ve yürütülen çalışmalar neticesinde tarihi eser 2008 yılında İtalya’ya iade edilmiştir.
