Anlamak mı, anlaşılmak mı?
Bazen yüksek sesle söylüyoruz bunu, bazen susarak anlatıyoruz.
Aslında hepimizin içinde benzer bir ihtiyaç var:
Görülmek, duyulmak ve olduğumuz hâlimizle anlaşılmak.
Ama hiç durup kendimize şu soruyu soruyor muyuz?
Ben ne kadar anlamaya çalışıyorum?
Mindfulness bana hep şunu hatırlatıyor: Anlamak, hemen cevap vermek değil; önce gerçekten orada olmak.
Karşımızdaki konuşurken zihnimizde vereceğimiz cevabı hazırlamamak… Onu kendi hikâyemizden, geçmiş deneyimlerimizden ve önyargılarımızdan süzmeden dinleyebilmek…
Bu kulağa kolay geliyor. Ama çoğu zaman değil.
Çünkü biz dinlerken bile zihnimiz çalışmaya devam ediyor.
“Bunu neden söyledi?”
“Bana mı gönderme yaptı?”
“Zaten hep böyle davranıyor.”
“Ben ona bunu söylediğimde ne demişti?”
Bir cümle duyuyoruz ve zihnimiz birkaç saniye içinde bir hikâye yazıyor.
Sonra o hikâyeye inanıyoruz.
Oysa çoğu zaman yaşadığımız şey, olayın kendisinden çok, olay hakkında düşündüklerimiz oluyor.
Farkındalık tam burada başlıyor:
Olan ne, benim ona yüklediğim anlam ne?
Bu ikisini birbirinden ayırabildiğimizde ilişkilerimizde çok önemli bir alan açılıyor.
Örneğin karşımızdaki kişi sessiz.
Gerçek olan sadece şu: Sessiz.
Ama zihnimiz hemen devam ediyor:
“Bana kızdı.”
“Beni önemsemiyor.”
“Benden uzaklaştı.”
Belki de sadece yorgun.
Belki kendi içinde bir şey yaşıyor.
Belki henüz kelimelere dökemediği bir duygusu var.
Bilmiyoruz.
Ama zihnimiz bilmediği yeri tahminlerle doldurmayı çok seviyor.
İşte mindfulness, o tahminin içine hemen girmeden önce bize durabilme becerisi kazandırıyor.
Bir nefes. Bir anlık duruş. Biraz merak.
Belki de gerçek dinlemek tam olarak burada başlıyor.
Anlaşılmak ise başka bir ihtiyaç.
Bazen çözüm istemiyoruz.
Tavsiye de istemiyoruz.
Birinin hemen “Bence şöyle yapmalısın.” demesine ihtiyacımız yok.
Sadece birinin yanımızda kalmasını ve “Seni duyuyorum.” demesini istiyoruz.
Çünkü bazen insanın ihtiyacı düzeltilmek değil, görülmek.
Bazen bir cümlenin arkasında öfke değil kırgınlık var.
Kırgınlığın arkasında karşılanmamış bir ihtiyaç…
Ve o ihtiyacın altında belki de hepimizin bildiği o çok insani arzu:
“Benim için önemli olduğunu bilmek istiyorum.”
Bu yüzden insan davranışının sadece görünen kısmına bakmak yerine biraz daha derine inebilmek önemli.
Öfkenin altında ne var?
Sessizliğin içinde ne var?
Sürekli konuşmanın arkasında hangi ihtiyaç var?
Geri çekilmenin altında hangi korku saklanıyor?
Bunları bilmek zorunda değiliz.
Ama merak edebiliriz.
Ve merak, yargının karşısında çok güçlü bir alan açar.
Belki de ilişkilerde en çok ihtiyacımız olan şey, birbirimizi değiştirmek değil; birbirimize alan açmak.
Çünkü iki insan da sadece anlaşılmayı beklediğinde arada görünmez bir duvar oluşuyor.
“Önce o beni anlasın.”
“Önce o özür dilesin.”
“Önce o değişsin.”
Ve bu “önce”ler çoğaldıkça yakınlık azalıyor.
Oysa biri durup gerçekten dinlediğinde, diğerinin de kendini açabileceği bir alan doğuyor.
Burada kendimize de bakmamız gerekiyor.
Çünkü bazen anlaşılmadığımızı düşündüğümüz hâlde, biz de kendimizi tam olarak duymuyor olabiliriz.
Ne hissediyoruz?
Neye ihtiyacımız var?
Bizi asıl inciten ne?
Kızgınlığımızın altında hangi duygu var?
Bunları fark etmeden sadece karşımızdakinden bizi anlamasını beklediğimizde, ondan bizim iç dünyamızı bizim yerimize çözmesini istiyoruz.
Oysa farkındalık önce kendi içimize dönmekle başlıyor.
Kendimizi dinlemek…
Duygularımızı hemen değiştirmeye çalışmadan onlara alan açmak…
“Böyle hissetmemeliyim.” demek yerine,
“Şu anda içimde ne oluyor?”
diye sorabilmek.
Çünkü kendimizle kurduğumuz ilişki, başkalarıyla kurduğumuz ilişkilerin de sessiz zeminini oluşturuyor.
Belki mesele “anlamak mı, anlaşılmak mı?” değil.
Belki ikisinin arasında bir denge kurabilmek.
Hem anlaşılmayı istemek hem anlamaya gönüllü olmak.
Hem kendi sınırlarımızı korumak hem karşımızdakinin hikâyesine alan açmak.
Hem kendi duygumuzu önemsemek hem de karşımızdakinin duygusunu küçümsememek.
Ve belki bütün bunlar için çok büyük değişimlere ihtiyacımız yok.
Bazen sadece bir nefes yeterli.
Bir cümleye hemen cevap vermeden önce…
Bir tartışmanın ortasında…
Birini yargılamak üzereyken…
Bir sessizliği kendi hikâyemizle doldurmadan önce…
Durmak.
Çünkü o küçücük duruşun içinde, otomatik tepkimizle vereceğimiz cevap arasına bir seçim sığabilir.
Ve belki gerçek farkındalık tam da burada başlar:
Daha az varsaymak, daha çok dinlemek.
Daha az yargılamak, daha çok merak etmek.
Daha az savunmak, biraz daha fazla hissetmek.
Ve karşımızdaki insanın da bizim gibi, anlaşılmayı bekleyen bir dünyası olduğunu hatırlamak.
Belki bugün kendimize şu soruyu sormak yeterli:
“Anlaşılmayı beklediğim kadar, gerçekten anlamaya hazır mıyım?”
Çünkü bazen anlaşılmanın yolu, önce bir başkasının bizi anlamasını beklemekten değil; kendi içimizde olup biteni fark edip, sonra karşımızdakine gerçekten kulak verebilmekten geçiyor.
Belki de en derin temas, iki insanın birbirine “Beni anla.” demeyi bıraktığı ve sessizce birbirini duymaya başladığı yerde oluşuyor.
