İsviçre'de Düşük Maaşlı Çalışanları İlgilendiren Referandum Hazırlığı
Referandumun resmen geçerli sayılması halinde İsviçre halkı, toplu iş sözleşmeleriyle yerel asgari ücretler arasındaki önceliği belirleyecek düzenleme hakkında karar verecek.
İsviçre'de çalışanların maaşlarını doğrudan ilgilendiren önemli bir tartışma yeni bir aşamaya ulaştı.
Sendikalar ve çeşitli siyasi partilerin oluşturduğu ittifak, 7 Ekim Çarşamba günü Bern'de 100 binden fazla referandum imzasını federal makamlara teslim etti.
İmzaların toplanmasının nedeni, Federal Parlamento'nun 19 Haziran 2026 tarihinde kabul ettiği ve genel bağlayıcılığı bulunan toplu iş sözleşmelerinin uygulanmasına ilişkin yasa değişikliği.
Yeni düzenleme, bazı sektörlerde toplu iş sözleşmelerinde belirlenen asgari ücretlerin kanton veya belediye düzeyinde kabul edilen asgari ücretlerin önüne geçmesine imkân tanıyacak.
Bu durum özellikle düşük ücretli sektörlerde çalışanlar açısından önem taşıyor.
Tartışma neden başladı?
İsviçre'de ülke genelinde geçerli tek bir yasal asgari ücret bulunmuyor.
Bunun yerine bazı kantonlar kendi asgari ücretlerini belirliyor. Cenevre, Neuchâtel, Basel-Stadt, Jura ve Ticino bunlar arasında yer alıyor.
Diğer taraftan işçi sendikalarıyla işveren birlikleri arasında yapılan toplu iş sözleşmeleri, belirli sektörlerde ücretlerin alt sınırını düzenliyor.
Almancada Gesamtarbeitsvertrag, kısaca GAV olarak adlandırılan bu sözleşmeler; ücretlerin yanı sıra çalışma saatleri, tatiller ve diğer çalışma koşullarını da kapsayabiliyor.
Sorun, toplu iş sözleşmesindeki ücretin kantonun belirlediği yasal asgari ücretin altında kalması durumunda hangi düzenlemenin uygulanacağı konusunda ortaya çıkıyor.
Yeni yasa değişikliği, belirli şartlar altında toplu iş sözleşmelerinin öncelikli uygulanmasını öngörüyor.
Sendikalar neden karşı çıkıyor?
Referandum komitesi, bu düzenlemenin düşük gelirli çalışanların mevcut ücret korumasını zayıflatabileceğini savunuyor.
Komiteye göre yerel halkın kabul ettiği asgari ücretlerin, sektör düzeyinde yapılan sözleşmeler nedeniyle etkisiz hale gelmesi demokratik açıdan da tartışmalı.
Özellikle temizlik, gastronomi ve düşük ücretli hizmet sektörlerinde çalışanların bundan etkilenebileceği belirtiliyor.
Düzenlemeyi destekleyenler ise ülke genelinde uygulanan sektör sözleşmelerinin önemini vurguluyor. Onlara göre işveren ve çalışan temsilcileri arasında müzakere edilen sözleşmelerin korunması, çalışma koşullarında öngörülebilirlik sağlıyor.
Dolayısıyla tartışma yalnızca maaşların miktarıyla ilgili değil. Aynı zamanda kantonların yetkileri ile ülke çapındaki toplu iş sözleşmeleri arasındaki ilişkinin nasıl düzenleneceği konusunda yaşanıyor.
Zürih'teki çalışanları etkileyebilir mi?
Konu Zürih ve Winterthur açısından da önemli.
Her iki şehirde asgari ücret uygulamalarına ilişkin yerel kararlar alınmış durumda. Ancak bunların uygulanması ve federal düzenlemelerle ilişkisi çeşitli hukuki süreçlerden etkilenebiliyor.
Yeni federal yasa, bu tür yerel düzenlemelerin belirli sektörlerde ne ölçüde uygulanabileceği sorusunu yeniden gündeme getiriyor.
Bu nedenle Zürih'te çalışan herkesin maaşının düşeceğini söylemek doğru değil. Olası etki, çalışılan sektöre, geçerli toplu iş sözleşmesine ve yerel düzenlemelerin hukuki durumuna bağlı olacak.
Referandum ne zaman yapılacak?
İsviçre'de federal düzeyde kabul edilen bir yasaya karşı isteğe bağlı referandum başlatılabilmesi için gerekli koşulların yerine getirilmesi gerekiyor.
100 binden fazla imzanın teslim edilmiş olması, gerekli imza sayısının aşılmış olabileceğini gösteriyor.
Ancak geçerli imzaların resmî kontrolünü Federal Şansölyelik yapacak.
Referandumun geçerli sayılması halinde oylamanın 2027 yılının ilk yarısında yapılması gündemde. Kesin tarih henüz açıklanmış değil.
Çalışanlar açısından önemli olan nokta şu: Yasa değişikliğinin kabul edilmesi veya reddedilmesi, bazı sektörlerde uygulanacak asgari ücretin hangi kurallara göre belirleneceğini etkileyebilir. Bugün itibarıyla ise referandumun sonucu belli değil.
