Mekke Ortak Savunma Anlaşması Muhalefetin İtirazlarına Rağmen TBMM'den Geçti
TBMM'deki Oylama ve Siyasi Tablo
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında 7 Ağustos'ta Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman tarafından imzalanan Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması'nın onaylanmasına ilişkin kanun teklifi, TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi. Oylamada AKP, MHP ve CHP'li vekillerin desteğiyle 279 kabul oyu çıkarken; Yeni Parti, İyi Parti, Yeniden Refah Partisi, DEM Parti ve Saadet Partisi vekillerinden oluşan 119 kişi ret oyu kullandı. Hükümet, anlaşmanın gerekçesi olarak bölgesel istikrar, kolektif caydırıcılık ve meşru müdafaa gereksinimlerini gösterdi.
NATO Benzeri Ortak Savunma ve İşbirliği Detayları
Toplam 16 maddeden oluşan ve NATO benzeri bir yapı öngören anlaşmanın çekirdek taraflarını bu üç ülke oluşturuyor. Anlaşmanın 1. ve 2. maddelerine göre, taraflardan herhangi birinin toprak bütünlüğüne veya egemenliğine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı, tüm taraflara yapılmış sayılacak ve diğer ülkeler karşılıklı yardım imkanlarını kullanarak derhal destek verecek.
Ayrıca anlaşma kapsamında; ortak tatbikatlar ve askeri eğitimler (Madde 6), savunma sanayiinde entegrasyon, teknoloji transferi, ortak Ar-Ge ve üretim (Madde 3 ve 7), terörizmin tüm türlerine karşı operasyonel düzeyde işbirliği (Madde 4 ve 5), istihbarat paylaşımı (Madde 9) ve savaş ya da barış durumlarında lojistik destek (Madde 10) gibi unsurlar metinde yer alıyor. Anlaşmanın yürütülmesi için Dışişleri ile Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşan bir Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulacak. Merkezi Suudi Arabistan'da olacak sekretaryanın ilk genel sekreteri ise Pakistanlı olacak. Taraflar, yürürlüğe girmesinin ardından ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan ayrılamayacak.
Muhalefetin "Yemen" ve "Anayasa" İtirazları
Muhalefet partileri ise Meclis görüşmelerinde anlaşmaya çeşitli gerekçelerle karşı çıktı. Muhalefet sözcüleri, anlaşmanın TBMM'den onaylanmadan önce uygulanmaya başlanmasının ve Suudi Arabistan'a askeri destek kararları alınmasının anayasaya aykırı olduğunu savundu. Türkiye'nin bu ittifaka katılarak Pakistan ve Suudi Arabistan'ın taraf olduğu krizlere (özellikle Yemen'deki Husilerle olan çatışmalara) çekilme riski taşıdığı, bunun da Türkiye'ye siyasi, askeri ve ekonomik maliyetler yaratacağı belirtildi.
Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel konuya ilişkin, "Türkiye'nin savaşa taraf yapılmasına, Türk askerini Yemen çöllerine göndermeye Yeni Parti asla sessiz kalmaz, asla destek olmaz" derken; İyi Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu da "Mehmetçiğin Aramco'nun lejyoneri yapılmasına 'Hayır' diyoruz, Mekke Anlaşması'na 'Hayır' diyoruz" ifadelerini kullandı.
Tehdit Tanımları ve NATO Yükümlülükleri Kaygısı
Muhalefetin dikkat çektiği bir diğer konu, Türkiye'nin 1952'den bu yana üyesi olduğu NATO'nun getirdiği ortak savunma şemsiyesi oldu. Bu yeni ittifakın Ankara'nın NATO'daki yükümlülükleri ve pozisyonuyla çelişebileceği, üç ülkenin farklı coğrafyalarda bulunması nedeniyle tehdit ve terör örgütü tanımlamalarındaki farklılıkların istihbarat ve operasyonel işbirliğinde belirsizlikler yaratacağı ifade edildi. Anlaşma metninde ise bu tür uluslararası çekincelere atıfla, "Anlaşma, tarafların daha önce akdetmiş oldukları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmez" ibaresine yer verildiği vurgulandı.
