Geçen hafta ABD ile İran arasındaki görüşmelerden somut bir sonuç çıkmamasıyla yükselişe geçen jeopolitik riskler, hafta sonunda ABD ve İsrail’in İran’a geniş çaplı hava saldırısı düzenlemesiyle daha da belirgin hale geldi.
İran’ın saldırıların ardından çevre ülkelerdeki ABD üsleri ile İsrail’e karşılık vermesi, bölgede savaşın derinleşebileceği ve zamana yayılabileceği yönündeki kaygıları artırdı.
ABD Başkanı Donald Trump, dün yaptığı açıklamada operasyonlar sonucunda İran’daki askeri komuta kademesinin ortadan kaldırıldığını öne sürerek, askeri harekâtın tüm gücüyle sürdüğünü ve belirlenen hedeflere ulaşılana kadar devam edeceğini söyledi. Trump, İran’a yönelik saldırıların dört hafta sürebileceğini, ancak sürenin daha kısa olmasının da mümkün olduğunu ifade etti.
Saldırılarda hayatını kaybettiği bildirilen İran lideri Ali Hamaney’in ardından ülkedeki yeni yönetimin müzakerelere dönmek istediğini savunan Trump, görüşme talebini kabul ettiğini belirtti. Buna karşılık İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani, ABD ile yeniden müzakere başlatıldığı iddialarını reddederek Washington’la görüşme yapılmayacağını duyurdu.
Yaşanan gelişmeler, piyasalarda risk algısını yükseltirken, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma ihtimaline ilişkin endişeler özellikle petrol arzı ve küresel ticaret açısından kaygıları artırdı.
Brent petrol yaklaşık bir yılın zirvesinde
Artan jeopolitik riskler yatırımcıları güvenli limanlara yönlendirirken, tahvil ve altına talep arttı. Petrol fiyatları da arz endişeleri nedeniyle yükseldi. Brent petrolün varil fiyatı haftanın ilk işlem gününde 77,6 dolara çıkarak 23 Haziran 2025’ten bu yana en yüksek seviyesini gördü.
Tahvil piyasalarında da alım ağırlıklı bir seyir izlenirken, ABD’nin 2 ve 10 yıllık tahvil faizlerinde düşüş dikkat çekti. ABD’nin 2 yıllık tahvil faizi yüzde 3,3650’ye gerileyerek 25 Ağustos 2022’den bu yana, 10 yıllık tahvil faizi ise yüzde 3,9230’a inerek 7 Nisan 2025’ten bu yana en düşük seviyesine indi.
Altının ons fiyatı yeni günde 5 bin 393 dolara kadar çıkarak 30 Ocak’tan bu yana en yüksek düzeyi gördü. Fiyatlar şu sıralarda yaklaşık yüzde 2 artışla 5 bin 365 dolar seviyesinde işlem görüyor.
Bu tabloyla birlikte doların diğer para birimleri karşısında güç kazandığı gözlendi. Dolar endeksi yüzde 0,4 yükselişle 98 seviyesine çıktı.
Analistler, Orta Doğu’daki gerilimin petrol fiyatlarını yukarı çekmesinin ve ticarette olası yavaşlamanın küresel enflasyon baskılarını artırabileceğini, bunun da merkez bankalarının manevra alanını daraltabileceğini belirtiyor.
Piyasalar savaş riskleri gölgesinde verileri izleyecek
Jeopolitik gelişmelerin yanı sıra makroekonomik veriler de yakından takip ediliyor. ABD’de geçen hafta açıklanan ocak ayı Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) verisi aylık yüzde 0,5, yıllık yüzde 2,9 artışla beklentilerin üzerinde gerçekleşti. Bu durum, enflasyonun kalıcı olabileceği yönündeki endişeleri güçlendirdi.
Para piyasalarında ABD Merkez Bankasının (Fed) mart ayında faiz oranlarını sabit bırakmasına kesin gözüyle bakılırken, yılın ilk faiz indiriminin temmuz ayında gerçekleşebileceğine yönelik beklentiler güçlü kalmayı sürdürüyor.
Avrupa’da vadeli işlemler geriledi
Avrupa borsaları cuma gününü karışık tamamlamıştı. Ancak Orta Doğu’daki tansiyonun yükselmesiyle yeni haftada endeks vadeli kontratlar satıcılı bir seyir izliyor.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Avrupa Birliği’nden gerilimin diplomasi yoluyla düşürülmesi çağrısı geldi. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, bölgede tansiyonun azaltılması ve İran’ın nükleer silah edinmesinin önlenmesi için kalıcı bir çözüm bulunmasına yönelik diplomatik çabalara katkı sağlayacaklarını açıkladı.
AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, İran’ın Bahreyn’e yönelik misilleme saldırılarını “haksız ve kabul edilemez” olarak nitelendirdi. Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Alain Berset ise Orta Doğu’nun tam kapsamlı bir çatışmaya sürüklendiğini belirterek Avrupa’nın gerginliği düşürmek için harekete geçmesi gerektiğini söyledi.
Öte yandan yatırımcılar, Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde’ın gün içinde yapacağı konuşmayı da yakından takip ediyor.
Asya borsalarında Çin pozitif ayrıştı
ABD ve İsrail’in İran’a saldırıları Asya piyasalarında da risk algısını artırdı. Bölge borsalarında Çin hariç satış baskısı öne çıktı.
Yükselen petrol fiyatları birçok Asya ülkesi için enflasyonist baskı anlamına gelirken, artan dolar talebi bölge para birimlerinin değer kaybetmesine yol açtı. Dolar/yen paritesi 156,8 seviyesine çıkarak son bir ayın zirvesine yaklaştı.
Enerji fiyatlarındaki artış, özellikle Güney Kore ve Hindistan gibi enerjiye duyarlı ekonomiler açısından risk oluştururken, bu ülkelerin para birimleri dolar karşısında zayıfladı.
Çin’de ise yıllık siyasi toplantılar kapsamında 15. Beş Yıllık Plan’ın gündeminin belirlenmesi beklenirken, ek teşvik önlemleri açıklanabileceğine yönelik haber akışı yatırımcı iştahını destekledi. Bu gelişmeyle Çin borsaları pozitif ayrıştı.
Kapanışa yakın Japonya’da Nikkei 225 endeksi yüzde 1,6, Hong Kong’da Hang Seng endeksi yüzde 1,7 gerilerken, Çin’de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,4 yükseldi. Güney Kore’de ise piyasalar tatil nedeniyle kapalı.
