ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırılarla tırmanan bölgesel gerilim, karşılıklı hamlelerle sürerken küresel enerji piyasalarında ciddi artışlara ve tedarik zincirlerinde aksamalara yol açtı. Bu durum, Avrupa’da tarımsal üretim maliyetlerinin yükselmesine neden oldu.

AB genelinde yaklaşık 9,1 milyon çiftlik bulunurken, sektörde 17 milyona yakın kişi istihdam ediliyor. Tarımı stratejik bir alan olarak gören Birlik, Ortak Tarım Politikası kapsamında önemli finansal kaynaklar sağlıyor.

Mevcut bütçe çerçevesinde çiftçilere yıllık yaklaşık 38 milyar avro doğrudan ödeme yapılırken, kırsal kalkınma için 13 milyar avro, ürün destekleri için ise yaklaşık 3 milyar avro ayrılıyor.

Tarımın mazot, elektrik ve doğal gaz gibi enerji girdilerine yüksek bağımlılığı nedeniyle fiyatlardaki artış doğrudan üretim maliyetlerini yukarı çekiyor. Petrol fiyatları gerilim öncesine göre yüzde 40 artarken, Avrupa’da referans kabul edilen TTF üzerinden işlem gören doğal gaz fiyatları yaklaşık yüzde 80 yükseldi.

Bu artış dizel fiyatlarına da yansıdı. AB genelinde ortalama dizel fiyatı 1,59 avrodan 1,95 avroya çıkarak yaklaşık yüzde 23 arttı ve çiftçilerin maliyet yükünü önemli ölçüde artırdı. Özellikle sulama, seracılık ve yoğun makine kullanımı gerektiren üretim yapan çiftçiler bu durumdan daha fazla etkileniyor.

Gübrede çift yönlü kriz

Gübre piyasası da hem enerji fiyatlarındaki yükseliş hem de tedarik sorunlarının birleşmesiyle “çifte kriz” yaşıyor. Özellikle ilkbahar başındaki kritik üretim dönemine denk gelen bu sorunlar, tarımsal faaliyetleri daha da zorlaştırıyor.

Doğal gaz fiyatlarındaki artış gübre maliyetlerini doğrudan yükseltirken, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin neredeyse durması küresel gübre arzını ciddi şekilde sekteye uğrattı. Bu durum, nitratlı gübre arzının yüzde 38’ini, fosfatlı gübre arzının ise yüzde 20’sini etkiledi.

Bu gelişmeler karşısında AB ülkeleri, enerji maliyetlerini azaltmak ve gıda güvenliğini korumak amacıyla kapsamlı destek paketleri üzerinde çalışmaya başladı. AB Komisyonu, çiftçilere yönelik desteklerin artırılması için mevcut politika araçlarının daha esnek kullanılabileceğini belirtiyor.

Ayrıca Komisyon, ithal gübreye bağımlılığı azaltmak için alternatif ürünlerin kullanımını teşvik eden ve maliyetleri düşürmeyi hedefleyen planlar hazırlıyor.

Geçtiğimiz hafta Brüksel’de bir araya gelen AB liderleri, elektrik vergilerinin düşürülmesi, şebeke ücretlerinin azaltılması ve devlet yardımlarının genişletilmesi gibi önlemleri gündeme aldı.

AB düzeyinde ilk adımlar daha çok enerji maliyetlerini dolaylı biçimde düşürmeye yönelik olurken, üye ülkeler de doğrudan destek mekanizmalarını devreye sokmaya başladı.

Ülke bazlı önlemler

İspanya, tarım ve hayvancılığı desteklemek amacıyla toplam 877 milyon avroluk bir paket açıkladı. Bu kapsamda yakıt için litre başına 20 sent sübvansiyon sağlanacak, ayrıca gübre alımlarına doğrudan destek verilecek. Elektrikte KDV oranı yüzde 21’den yüzde 10’a indirilerek maliyetlerin azaltılması hedefleniyor. Hükümet ayrıca yenilenebilir enerji yatırımlarını teşvik etmeyi planlıyor.

İtalya, çiftçilerin önemli girdilerinden biri olan akaryakıtta geçici vergi indirimi uygulamasına geçti. Bu çerçevede litre başına yaklaşık 25 sentlik indirim sağlanarak maliyet baskısının azaltılması amaçlanıyor. Ayrıca fiyat manipülasyonlarına karşı denetimler artırıldı.

Yunanistan, yaklaşık 300 milyon avroluk destek paketi kapsamında motorinde litre başına 16 sent sübvansiyon ve gübre alımlarında yüzde 15’e kadar destek sunacağını duyurdu. Bu adımların özellikle küçük ve orta ölçekli üreticileri koruması hedefleniyor.

Fransa ise daha sınırlı ancak hedef odaklı destek yöntemlerini tercih ediyor. Doğrudan yakıt desteği yerine kredi imkanları, vergi kolaylıkları ve sosyal prim ertelemeleriyle çiftçilerin üzerindeki mali yük hafifletilmeye çalışılıyor. Ayrıca nakit akışı sorunları yaşayan üreticiler için finansal esneklik sağlayacak yeni anlaşmalar üzerinde çalışılıyor.

Fransız yetkililer, geniş çaplı yakıt sübvansiyonlarının enflasyonu artırabileceğine dikkat çekerken, alınan önlemlerin üretim kapasitesini korumaya odaklandığını vurguluyor.