İspanya, 12 Ağustos 2026’da ülkenin geniş bir bölümünden izlenebilecek tam güneş tutulması için hazırlıklarını sürdürüyor. İber Yarımadası’nda bir asrı aşkın süredir görülmeyen gök olayı, 12 özerk bölgeyi kapsayan geniş bir hat üzerinden takip edilebilecek.

İspanya’daki son tam güneş tutulması, Titanik’in Kuzey Atlantik’te batmasından iki gün sonra, 15 Nisan 1912’de yaşandı. Tamlık şeridinin olağan dışı derecede dar olması nedeniyle bu olay hibrit tutulma olarak sınıflandırıldı ve yalnızca birkaç saniye sürdü.

O Barco de Valdeorras’ta görev yapan öğretmen Tomás Martínez, 1912’de Ourense’den izlediği tutulmayı anlatırken havanın aniden soğuduğunu ve çevrenin solgun bir görünüme büründüğünü aktarmıştı. Martínez, tavukların barınaklarına yöneldiğini ve bir tavuğun civcivlerini kanatlarının altına topladığını kaydetmişti.

Üç yıl üst üste tutulma yaşanacak

İspanya, 2026’daki tutulmanın ardından iki önemli gök olayına daha ev sahipliği yapacak:

• 12 Ağustos 2026: Tam güneş tutulması
• 2 Ağustos 2027: Tam güneş tutulması
• 26 Ocak 2028: Halkalı güneş tutulması

Art arda üç yıl yaşanacak bu olaylar, Avrupa’da 21. yüzyılın en dikkat çekici güneş tutulması üçlülerinden birini oluşturacak.

12 Ağustos’taki tam tutulma, İspanya’ya ulaşmadan önce Sibirya’nın kuzeyi, Grönland’ın doğu kıyıları ve İzlanda’nın batısındaki bazı bölgelerden izlenebilecek.

Tutulma Kanada, ABD’nin kuzeydoğu kıyıları ve Afrika’nın kuzeybatısından da görülebilecek ancak bu bölgelerde Güneş’in yalnızca bir bölümü Ay tarafından örtülecek.

Tamlık şeridi 293 kilometre genişliğinde

Tam güneş tutulması, İspanya’yı yaklaşık 293 kilometre genişliğindeki bir şerit boyunca geçecek. Bu hat içerisinde kalan yerlerde Ay, Güneş’in tamamını kısa bir süreliğine örtecek.

Tutulma hattının İspanya’ya Galiçya’nın kuzeybatısından yaklaşık saat 19.27’de girmesi ve Balear Adaları’nda 20.35 civarında sona ermesi bekleniyor.

Tam tutulmanın izlenebileceği başlıca bölgeler şöyle:

• Galiçya’nın dört ili,
• Salamanca dışındaki Castilla y León,
• Asturias,
• Cantabria,
• Bask Bölgesi,
• Navarra,
• Aragon,
• Guadalajara ve Cuenca’nın bazı kesimleri,
• Katalonya’nın güneybatısı,
• Castellón ve Valensiya,
• Balear Adaları.

Soria, Guadalajara ve Teruel gibi düşük nüfus yoğunlukları nedeniyle “İspanya’nın Sibirya’sı” olarak adlandırılan bölgeler de tamlık şeridinin içerisinde bulunuyor.

Madrid ve Salamanca gibi şerit dışında kalan şehirlerde tam tutulma gerçekleşmeyecek. Bununla birlikte İber Yarımadası’nın tamamında Güneş’in en az yüzde 92’sinin örtüleceği derin bir kısmi tutulma görülecek.

Tam karanlık en fazla 1 dakika 48 saniye

İspanya’daki tamlık evresi hiçbir noktada 1 dakika 48 saniyeyi aşmayacak. Gözlem noktası tamlık çizgisinin merkezine yaklaştıkça Güneş’in tamamen kapalı kalacağı süre uzayacak.

Tutulmanın başlangıç ve bitiş saatleri gözlem yapılan konuma göre değişecek. Bu nedenle tamlık evresinin süresinin ve bulunulan bölgeye ait saatlerin önceden kontrol edilmesi gerekiyor.

Madrid Planetaryumunda astronomi eğitmeni olarak çalışan César González, Ay’ın Güneş’i tamamen örtmesiyle gökyüzündeki parlaklığın hızla azalacağını söyledi. Karanlığın başlamasıyla parlak gök cisimleri görünür hâle gelecek ve kuşlar gece olduğunu düşünerek susabilecek.

González, tam tutulma sırasında sıcaklığın beş dereceye kadar düşebileceğini ve hafif bir rüzgârın başlayabileceğini belirtti.

Sertifikalı tutulma gözlüğü uyarısı

Uzmanlar, tutulmanın kısmi evrelerinde Güneş’e çıplak gözle bakılmaması gerektiği konusunda uyarıyor. Gözlem için sap bölümünde ISO 12312-2:2015 sertifikası bulunan onaylı güneş tutulması gözlüklerinin kullanılması gerekiyor.

Özel gözlükler yalnızca Güneş’in tamamen örtüldüğü kısa tamlık evresinde çıkarılabilecek. Bu aşamanın dışındaki kısmi tutulma boyunca gözlük kullanılmaması ciddi göz hasarına yol açabiliyor.

Güneş’e korumasız bakıldığında ultraviyole ışınlar gözdeki koni ve çubuk adı verilen fotoreseptörlere zarar verebiliyor. Kızılötesi enerji ise retinada doğrudan ısıl hasar oluşturarak güneş retinopatisine neden olabiliyor.

Belirtileri hemen ortaya çıkmayabilen güneş retinopatisi şu sorunlara yol açabiliyor:

• Bulanık görme,
• Görme merkezinde lekeler oluşması,
• Görüş alanında kör noktalar,
• Cisimleri veya şekilleri çarpık algılama,
• Işığa karşı hassasiyet,
• Baş ağrısı.

Güneş tutulması nasıl gerçekleşiyor?

“Tutulma” anlamındaki “ekleipsis” kelimesinden türeyen güneş tutulması, Ay’ın yeniay evresinde Dünya ile Güneş arasına girmesiyle meydana geliyor.

Ay’ın görünen diski Güneş’i tamamen örttüğünde kısa süreli bir karanlık oluşuyor ve gökyüzünde siyah bir küre görünümü ortaya çıkıyor.

Ay’ın Dünya çevresindeki yörüngesi eğimli olmasaydı Güneş, Dünya ve Ay çok daha sık aynı hizaya gelebilecek ve benzer tutulmalar düzenli şekilde yaşanabilecekti.

Bilim insanları, gezegenlerin ve uyduların hareketlerini yöneten fizik kurallarından yararlanarak tutulmaların ne zaman ve nerede gerçekleşeceğini uzun yıllar öncesinden hesaplayabiliyor. Bilgisayarlarla yapılan hesaplamalar, geçmişte kaydedilen tutulmaların tarihsel olaylarla karşılaştırılmasını da sağlıyor.

Tutulmalar belirli döngüleri izliyor

Tutulmaların belirli aralıklarla tekrarlandığı modern dönemden çok önce biliniyordu. González, Sümerlerin yaklaşık 5 bin yıl önce bu gökyüzü döngülerini tanımlamış olabileceğini belirtiyor.

Bunların en bilineni yaklaşık 18 yıl, 11 gün ve 8 saat süren Saros döngüsü. Bu sürenin ardından Güneş, Dünya ve Ay arasındaki geometrik konum büyük ölçüde benzer hâle geliyor.

Üç Saros döngüsünden oluşan exeligmos döngüsü ise tutulmanın gözlemleneceği coğrafi bölgeye ilişkin daha hassas hesaplamalar yapılmasına imkân sağlıyor.

Ekonomik etkinin 1,4 milyar euroya ulaşması bekleniyor

Güneş tutulması, İspanya’nın düşük nüfuslu iç kesimlerinde turizm hareketliliği oluşturdu. Soria, Guadalajara ve Teruel gibi bölgelerdeki birçok konaklama tesisinde rezervasyonların dolduğu bildirildi.

İspanyol Kırsal Kalkınma Ağı, üç yıllık tutulma döneminin yaklaşık 1,4 milyar euroluk ekonomik etki yaratabileceğini tahmin ediyor. Gelirin önemli bölümünün yabancı turistlerin genellikle daha az ziyaret ettiği iç bölgelere dağılması bekleniyor.

Castilla y León yönetimi, 2026’daki ilk tutulmanın bölgeye yaklaşık iki milyon ziyaretçi çekebileceğini tahmin ediyor.

Valensiya özerk yönetiminin turizm portalı ise turizmin çoğunlukla Valensiya ve Alicante kıyılarında yoğunlaştığı bölgede, Castellón’un iç kesimlerindeki rezervasyonların yüzde 80’e kadar artabileceğini öngördü.

İkinci tutulma beş dakikaya ulaşacak

2 Ağustos 2027’de gerçekleşecek ikinci tam güneş tutulması, 2026’daki olaydan daha uzun sürecek. Tamlık evresinin bazı bölgelerde beş dakikaya kadar devam etmesi bekleniyor.

Ancak 2027’deki tamlık şeridi daha dar bir alanı kapsayacak. Tutulma İspanya’da Cádiz, Málaga, Granada, Almería, Ceuta ve Melilla’dan izlenebilecek. Aynı tutulmanın Mağrip ülkelerinden de görülebilmesi nedeniyle İspanya, tutulma turizminde bu ülkelerle rekabet edecek.

İspanya’ya gelemeyen kişiler, 12 Ağustos 2026’daki tutulmayı Avrupa Uzay Ajansının Teruel’de bulunan Javalambre Astrofizik Gözlemevinden yapacağı canlı yayınla takip edebilecek.

Avrupa Uzay Ajansı ayrıca üniversite ve yerel yönetimle iş birliği içinde León kentinde halka açık ve ücretsiz bir gözlem etkinliği düzenleyecek.